
Een warmtenet op papier is nog geen warmtenet in de wijk
Een technisch goed plan, beschikbare warmte en jaren voorbereiding zijn niet automatisch voldoende om een warmtenet van de grond te krijgen. Dat laat de recente ontwikkeling in de Apeldoornse wijk Kerschoten zien. Het geplande warmtenet kan daar niet doorgaan zoals eerder voorzien, omdat niet aan de voorwaarden voor de start is voldaan.
De casus legt een vraag bloot waar veel gemeenten in de warmtetransitie tegenaan lopen: hoe zorg je ervoor dat een collectieve oplossing niet alleen op papier werkt, maar ook voldoende bewoners meekrijgt?
Minder dan 70% wil aansluiten
Voor het eerste deelgebied van Kerschoten had de gemeenteraad een duidelijke voorwaarde gesteld: minimaal 70% van de woningen moest willen aansluiten op het warmtenet. Daarnaast moest het project binnen het beschikbare budget kunnen worden uitgevoerd.
Na een inventarisatie onder huurders, woningeigenaren en ondernemers blijkt dat minder dan 70% wil aansluiten. Ook is nog niet voor alle onderdelen een aannemer gevonden.
De gemeente en samenwerkingspartners onderzoeken daarom twee scenario's: een kleiner warmtenet realiseren of afzien van de warmtecentrale en het warmtenet. De gemeenteraad besluit naar verwachting in december over het vervolg.
Een collectieve oplossing vraagt om individuele keuzes
De situatie in Kerschoten laat zien hoe kwetsbaar de businesscase van een warmtenet kan zijn wanneer een groot aantal huishoudens nodig is om het systeem haalbaar te maken.
Daarmee is een warmtenet niet alleen een technisch en financieel vraagstuk. Iedere bewoner maakt uiteindelijk zelf een afweging. Wat gaat het kosten? Hoe betrouwbaar is de oplossing? Wat betekent overstappen voor mijn woning? Welke alternatieven heb ik? En waarom zou ik nu al kiezen?
Juist wanneer de haalbaarheid afhankelijk is van veel individuele keuzes, wordt participatie een essentieel onderdeel van het proces.
Niet pas wanneer het plan grotendeels vastligt en bewoners gevraagd wordt of zij willen aansluiten, maar vanaf het moment dat de mogelijke oplossingen voor een wijk worden onderzocht.
Niet beginnen bij de oplossing
Dat vraagt ook om een andere positie richting bewoners.
Binnen een traject van Wijk van Nu in Hendrik-Ido-Ambacht kiezen we er bijvoorbeeld bewust voor om niet te beginnen met: een warmtenet is hier de beste oplossing. We onderzoeken samen met bewoners welke oplossingen voor hun wijk logisch zijn en welke voorwaarden zij belangrijk vinden.
Dat verandert het gesprek. Bewoners hoeven niet direct vóór of tegen een vooraf gekozen oplossing te zijn, maar kunnen eerst meedenken over de vraag die eraan voorafgaat: hoe willen we onze wijk in de toekomst verwarmen?
In dat traject zien we dat het sentiment rond een warmtenet daardoor kan veranderen. Bewoners komen vanuit hun eigen afweging tot het inzicht dat collectieve warmte een passende oplossing kan zijn.
Daarbij past wel een belangrijke kanttekening: het traject in Hendrik-Ido-Ambacht bevindt zich nog niet in dezelfde fase als Kerschoten. Er ligt nog geen vergelijkbaar concreet aanbod waarop bewoners definitief moeten intekenen. Het laat vooral zien wat er kan gebeuren wanneer bewoners eerder ruimte krijgen om zelf mee te denken over de oplossing.
Van draagvlak organiseren naar samen keuzes maken
De les uit Kerschoten is dus niet simpelweg dat er ‘meer participatie’ nodig is. De afgelopen jaren is daar juist veel met bewoners gesproken.
Interessanter is de vraag wanneer en met welke insteek je bewoners betrekt. Wordt participatie vooral ingezet om mensen mee te krijgen in een oplossing die al grotendeels vaststaat? Of krijgen bewoners daadwerkelijk ruimte om verschillende mogelijkheden te onderzoeken en hun eigen afweging te maken?
Voor gemeenten die de komende jaren wijkuitvoeringsplannen verder brengen, wordt die vraag steeds belangrijker. Zeker bij collectieve oplossingen waarbij het aantal deelnemende huishoudens rechtstreeks invloed heeft op de technische en financiële haalbaarheid.
Een warmtetransitie begint daarom niet alleen bij de juiste techniek. Hij begint ook bij begrijpen wat er in een wijk speelt, ruimte geven aan keuzes en stap voor stap werken aan vertrouwen in het proces.
Dat is precies waar Wijk van Nu techniek, beleid en bewonersparticipatie bij elkaar brengt.





